Felç (inme), beyin damarlarının tıkanması ya da kanaması sonucu meydana gelen ve bireyin yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyen bir durumdur. Felç sonrası gelişen motor, duyu, konuşma ve bilişsel kayıplar; bireyin günlük yaşam aktivitelerini sürdürmesini zorlaştırır. Ancak, doğru zamanda başlanan rehabilitasyon uygulamalarıyla bu kayıpların önemli bir bölümü geri kazanılabilir.
Yatılı Fizik Tedavi Merkezimiz, felçli hastaların özellikle ilk 6 ay içinde en yüksek fonksiyonel iyileşmeyi elde etmeleri için multidisipliner ve teknoloji destekli rehabilitasyon yaklaşımları sunmaktadır. Bu yazımızda, felç sonrası ilk 6 ayda yapılması gereken temel rehabilitasyon müdahalelerini ve bu sürecin neden “altın dönem” olarak adlandırıldığını detaylı şekilde ele alacağız.
İlk 6 Ay Neden Kritik Önemdedir?
Felç sonrası ilk 6 ay, beynin nöroplastisite adı verilen yeniden yapılanma sürecinin en aktif olduğu dönemdir. Bu dönemde:
- Beyin, hasar görmeyen bölgeleriyle işlev kayıplarını telafi etmeye çalışır
- Sinirsel bağlantılar yeniden kurulur
- Doğru uyarılarla motor öğrenme teşvik edilir
- Fonksiyonel geri kazanım potansiyeli en yüksektedir
Bu nedenle rehabilitasyona mümkün olduğunca erken başlanmalı ve sürecin her aşaması uzman ekip tarafından yönetilmelidir.
1. Erken Dönem Değerlendirme ve Hedef Belirleme
Rehabilitasyonun ilk adımı, detaylı bir değerlendirmedir. Bu kapsamda:
- Kas gücü, tonus ve eklem hareket açıklığı
- Yürüme ve denge becerileri
- İnce motor fonksiyonlar
- Duyu ve algı bozuklukları
- Konuşma, yutma ve bilişsel işlevler
- Fonksiyonel bağımsızlık düzeyi
ölçülür.
Hastaya özel hedefler belirlenir ve bireyselleştirilmiş tedavi planı hazırlanır. Bu süreç, multidisipliner bir ekip (fizyoterapist, nörolog, ergoterapist, konuşma terapisti, psikolog) tarafından yürütülür.
2. Yatak İçi Mobilizasyon ve Pozisyonlama
İnme geçiren hastalar genellikle yatakta uzun süre hareketsiz kalmak zorunda kalır. Bu dönemde yapılması gereken müdahaleler:
- Doğru yatak pozisyonlaması: Bası yaralarını önlemek için her 2 saatte bir pozisyon değişimi
- Pasif hareket egzersizleri: Eklem hareket açıklığını korumak için fizyoterapist eşliğinde pasif mobilizasyon
- Solunum egzersizleri: Akciğer komplikasyonlarını önlemek için diyafram egzersizleri
- Dolaşımı artırıcı uygulamalar: Ayak bileği pompaları ve hafif masajlar
Bu erken müdahaleler, daha sonra yapılacak aktif tedavilerin zeminini oluşturur.
3. Oturma ve Transfer Eğitimi
Hastanın başını dik tutması ve oturma toleransını artırması hedeflenir. Bu aşamada:
- Yatağa oturma ve denge sağlama egzersizleri
- Sandalyeye transfer eğitimi
- Destekli oturma pozisyonunda egzersizler
- Trunk (gövde) stabilizasyon çalışmaları
Böylece hasta, yavaş yavaş dik pozisyonda denge sağlamaya ve günlük aktivitelere hazırlanır.
4. Robotik Destekli Yürüme Eğitimi
Felç sonrası yürüme bozuklukları en sık karşılaşılan problemlerdendir. Yürüme robotları (örneğin Lokomat) ile bu dönemde:
- Güvenli ortamda yürüme pratiği
- Simetrik ve doğru adım örüntüsünün öğrenilmesi
- Kas tonusu düzenlenmesi
- Yürüme mesafesinin artırılması
- Refleks ve postüral kontrolün gelişmesi
sağlanır. Robotik sistemler sayesinde hasta daha az yorgunlukla daha fazla tekrar yapabilir.
5. Üst Ekstremite Rehabilitasyonu (Kol ve El Fonksiyonları)
Felç geçiren hastaların çoğunda kol ve el kullanımı da ciddi oranda kısıtlanır. Bu süreçte:
- Kol robotları (örneğin Armeo) ile yönlendirilmiş hareket çalışmaları
- İnce motor beceri geliştirme: Kavrama, bırakma, nesne taşıma
- Ayna terapisi: Sağlam tarafla yapılan hareketin aynadan yansıması ile beyin uyarılır
- Fonksiyonel elektrik stimülasyonu (FES): Kasların tekrar çalıştırılması sağlanır
Kol fonksiyonlarının kazanımı, bağımsız yaşam için elzemdir ve ihmal edilmemelidir.
6. Konuşma, Yutma ve Bilişsel Rehabilitasyon
Felç sonrası:
- Afazi (konuşma bozukluğu)
- Disfaji (yutma bozukluğu)
- Dikkat, hafıza ve planlama gibi bilişsel işlevlerde azalma görülebilir.
Konuşma terapistleri eşliğinde:
- Dil ve ses egzersizleri
- Yutma kaslarını güçlendirici çalışmalara
- Hafıza oyunları ve bilişsel uyarıcı görevler
uygulanır.
Bu sayede hastanın sosyal katılımı ve güveni artar.
7. Fonksiyonel Günlük Yaşam Eğitimi
İlk 6 ayda temel yaşam becerilerinin yeniden kazanılması gerekir. Bu amaçla:
- Oturma, giyinme, banyo yapma, yemek yeme egzersizleri
- Basit ev içi görevler (çatal-bıçak kullanma, musluk açma, anahtar çevirme vb.)
- Yardımcı cihazlarla bağımsızlık sağlama
- Ev içi ergonomi önerileri
Ergoterapistler, hastayı hem fiziksel hem de psikolojik olarak günlük yaşama hazırlar.
8. Denge, Postür ve Yorgunluk Yönetimi
Felç sonrası gelişen denge problemleri ve yorgunluk, iyileşmeyi olumsuz etkiler. Bu dönemde uygulanabilecek müdahaleler:
- Denge tahtası, trambolin, yumuşak zemin üzerinde denge egzersizleri
- Gövde stabilizasyonu için core kaslarına yönelik çalışmalar
- Enerji koruma tekniklerinin öğretilmesi
- Günlük aktivitelerin planlanması (aşırı yüklenmeden kaçınmak)
Düzenli egzersizle denge gelişir, düşme riski azalır ve hasta daha özgüvenli hareket etmeye başlar.
9. Psikososyal Destek ve Aile Eğitimi
İnme sonrası sadece fiziksel değil, psikolojik etkiler de ortaya çıkar:
- Depresyon
- Anksiyete
- Motivasyon kaybı
Bu nedenle:
- Psikolojik danışmanlık
- Grup terapileri
- Aile bireylerine bakım ve iletişim eğitimi
sunulmalıdır. Aile desteği, tedavi sürecinin başarısında büyük rol oynar.
10. Yatılı Rehabilitasyonun Avantajları İlk 6 Ayda Neden Daha Etkilidir?
Yatılı fizik tedavi merkezleri, felç sonrası ilk 6 ayda sağladığı yoğun tedavi desteğiyle öne çıkar:
- Günde birden fazla seans
- Robotik cihazlara düzenli erişim
- 7/24 sağlık ekibi ve gözlem
- Acil durumlarda hızlı müdahale
- Kişiye özel haftalık değerlendirme
- Multidisipliner ekip çalışması
Tüm bu faktörler birleştiğinde, iyileşme süresi kısalır ve fonksiyonel bağımsızlık seviyesi artar.
Sonuç olarak,
Felç sonrası ilk 6 ay, iyileşme açısından en değerli dönemdir. Bu süreçte yapılan doğru müdahaleler, yalnızca fiziksel değil; psikolojik, sosyal ve duygusal olarak da bireyin yaşamını dönüştürebilir.
Yatılı Fizik Tedavi Merkezimiz, bu altın dönemi en iyi şekilde değerlendirebilmek için robotik teknoloji, uzman kadro ve bireysel tedavi planlarıyla sizlere hizmet vermektedir. Detaylı bilgi ve randevu işlemleri için web sitemiz veya telefon numaramız aracılığı ile bizlere ulaşabilirsiniz. Sağlıklı günler dileriz.